Een paar dagen geleden had ik het voorrecht om op een aantal evenementen te spreken over iets wat me al jaren na aan het hart ligt: open source en digitale soevereiniteit. En toen ik terugblikte, viel het me op hoe de geschiedenis zich steeds weer herhaalt. Hoe meer ik hierover met mensen sprak, hoe duidelijker het werd: dit verhaal verloopt in cycli.

Kijk eens terug naar de innovatiegolven uit het verleden.

Every technological wave begins with openness and collaboration, then shifts toward proprietary control before swinging back to openness again. And, it seems like the general potential of each wave is bigger and faster.

In de jaren 60 was het delen van ideeën en code vanzelfsprekend. Arpanet en mainframes van universiteiten verbonden mensen vrijelijk met elkaar. Toen brak het pc-tijdperk aan, waarin Unix en MS-DOS alles afsloten. GNU, Python, Linux, Red Hat, SUSE en Java maakten het veld weer toegankelijk. Het web- en netwerktijdperk volgde, van de browseroorlogen tot de opkomst van mobiele apparaten en hyperscalers zoals AWS, Azure en Google, die allemaal streefden naar lock-in van hun software en stack. Toch bleef open source barrières doorbreken met Apache, LAMP en Kubernetes.

Vanaf het moment dat Google Kubernetes aan de CNCF schonk, gingen de sluizen open – Microsoft is nu een van de grootste open-sourcebijdragers wereldwijd. Innovatie explodeert dankzij open-source-modellen. En toch zijn we weer terug bij af: AI wordt steeds gesloten, aangedreven door enorme investeringen die iedereen wil beschermen. Maar ik ben ervan overtuigd dat open source de boel opnieuw zal openen.

En nu bevinden we ons in het GenAI-tijdperk. Precies aan de vooravond van de volgende grote technologische golf. Generatieve AI wordt elke maand door meer dan 1,8 miljard mensen gebruikt, en 60% van de volwassenen heeft er op de een of andere manier al mee te maken gehad. Het is een golf die sneller groeit dan alle voorgaande – en toch is het in de bedrijfswereld nog lang niet mainstream.

Was dit niet ook zo in eerdere tijdperken?

De investeringen zijn enorm, de verwachtingen torenhoog, en ook nu weer is de paradigmaverschuiving voor bedrijven buitengewoon moeilijk. Dat is precies waar wij graag een rol spelen. Misschien kunnen we de paradigmaverschuiving zelfs versnellen met behulp van open source en Private AI...

De trendlijn van open source

Als je kijkt naar de geschiedenis van de IT – van mainframes, pc’s en netwerken tot cloud/SaaS en nu GenAI – zie je een patroon dat steeds weer terugkeert. Elke golf begint open en zit vol innovatie. Vervolgens groeit deze, wordt gecommercialiseerd en sluit zich langzaam af. En elke keer weer duikt open source op om het weer open te breken.

Het is bijna voorspelbaar.

Telkens wanneer technologie te belangrijk wordt om door een klein aantal partijen te worden gecontroleerd, komt open source in beeld. Het is verrassend – maar ook geruststellend – om te zien hoe de geschiedenis zich herhaalt.

Laten we even terugspoelen.

2015 - De rebelse jaren (“Proprietary Killers”)

In die tijd draaide open source helemaal om kostenbesparing en keuzevrijheid. Het doorbreken van vendor lock-in. Ontsnappen aan de gesloten contracten van Oracle, Unix en VMware. Migreren naar Linux en containerplatforms zoals Kubernetes. Overstappen op open databases.

Dat was het spel.

We vonden het geweldig. Het was rebels, technisch en eerlijk gezegd… leuk. We waren de ‘Proprietary Killers’ of ‘Legacy Liberators’. We hielpen bedrijven hun verouderde IT te moderniseren door licenties te schrappen, de controle over te nemen en de levering van software te versnellen. De migratie naar open source was nog steeds tool-gedreven en minimaal. Docker en Kubernetes stonden nog in de kinderschoenen. Cloud Native was het modewoord.

De motivatie?

Geld besparen, de levering versnellen en onafhankelijkheid verwerven.

2025 - Waar soevereiniteit strategie wordt 

Laten we nu even naar vandaag springen.

Open source is niet alleen slim – het is strategisch.

Het draait om soevereiniteit, vertrouwen en controle. Het gaat niet meer alleen om technologie. Het gaat om politiek, veiligheid en cultuur. Als ik met klanten praat, is de vraag niet meer: “Kunnen we open source gebruiken?” De vraag is: „Hoe zorgen we voor de soevereiniteit van onze AI en data?“

Ik ben blij te kunnen melden dat we, samen met mijn collega’s van Tech Tribers, het tijdperk van Private AI en Open Platforms zijn binnengetreden – een fundamentele weg naar digitale onafhankelijkheid, gebaseerd op openheid, transparantie en vertrouwen.

Projecten als LF AI & Data, Hugging Face en open-source LLMs (LLaMA, Mistral, Qwen, Granite) a

veranderen het spel. Ze maken het mogelijk om krachtige AI privé te draaien – binnen je eigen omgeving, met je eigen data.

Ook overheden pikken dit op.

In de VS worden open AI-modellen ingezet bij federale instanties.

In Europa wordt open source gezien als de basis voor digitale autonomie – wat nieuwe discussies op gang brengt over keuzevrijheid, onafhankelijkheid en vertrouwen.

De discussie is verschoven van geld besparen naar het opbouwen van onafhankelijkheid.

En dat is enorm.

2035 - Waar mensen en digitale agenten als één geheel samenwerken.

Laten we nu nog een keer een sprong vooruit maken, tien jaar verder.

2035 lijkt nog ver weg, maar het is misschien dichterbij dan we denken! Als je dan al een tijdje meedraait, weet je dan nog waar je in 2015 mee bezig was? Het lijkt wel twee weken geleden, toch? Klinkt bekend :-).

Stel je eens voor hoe snel we in 2035 zullen zijn. Open source zal de norm zijn. AI zal ons niet langer alleen maar bijstaan – het zal handelen en met ons samenwerken.

We zullen hybride, private en agentische AI zien: systemen die zelfstandig kunnen redeneren, beslissingen nemen en samenwerken met anderen, agenten of mensen.

Opnieuw herhaalt de geschiedenis zich. Redeneren bestaat al tientallen jaren. Met de opkomst van agentische AI zal het naar verwachting op grote schaal opnieuw worden ingezet in het AI-tijdperk. Commerciële aanbieders zoals OpenAI, Oracle, Google, Anthropic en Microsoft strijden om hun aandeel in de consumentenmarkt.

Autonome AI zal ons helpen onze opties open te houden. We zullen nog steeds helpen bij het openstellen van propriëtaire systemen en deze migreren naar open platforms waar ze sneller betere software kunnen leveren.

Tegelijkertijd zullen gefedereerde ecosystemen opkomen. Het Europese ‘Eurostack’ zal vorm krijgen. Een gedistribueerd netwerk van soevereine platforms – Europees, veilig en eerlijk. Kwantumtechnologie zal een rol gaan spelen. En raad eens? De toonaangevende frameworks – Qiskit, PennyLane – Qiskit, PennyLane - zijn al open source.

Van AI tot kwantum: het DNA van innovatie blijft hetzelfde: open, collaboratief, menselijk.

Terugblik op de reis 

Toen ik me aansloot bij de open-sourcebeweging, ging het om bevrijding – van lock-in, van ‘black-box’-software die niet vrij kan worden aangepast.

Tegenwoordig is het veel politieker. We bouwen samen betere software – op basis van platforms die we kunnen vertrouwen, die ons eigendom zijn en die we kunnen doorgeven. Ongeacht de infrastructuur, ontwikkelings- en AI-tools die in een steeds sneller tempo zullen blijven innoveren. We moeten onze opties openhouden.

Van de migraties in 2015, via de soevereiniteit in 2025, tot de zeggenschap in 2035 – één ding is nooit veranderd: open source verbindt mensen die geloven dat technologie de mensheid moet dienen, niet beheersen. Dat is de essentie van digitale soevereiniteit. Het is geen isolatie. Het is samenwerking met keuzevrijheid. Het is het vermogen om te innoveren zonder toestemming te vragen. Het is de wetenschap dat onze infrastructuur, onze AI, onze data – echt van ons zijn.

En ja, dat is precies waarom ik zo van dit vakgebied houd. Het gaat niet om technologie omwille van de technologie. Het gaat om vakmanschap, gemeenschap en controle – in de beste zin van het woord.

We zijn er nog niet. Sterker nog, we staan nog maar aan het begin als het gaat om vrijheid en flexibiliteit. Het komende decennium wordt een wilde rit – het zal onze aannames op de proef stellen en onze grenzen verleggen.

Maar als we open, transparant en mensgericht blijven, zullen we niet alleen gelijke tred houden. We zullen samen de toekomst vormgeven – op onze eigen voorwaarden. Met onafhankelijkheid en flexibiliteit als kernwaarden.